Kongre ve Bush yönetimi, heybetli bir görevi, yani ABD finans sistemini düze çıkarmak için bir kurtarma planı tasarlama işini tamamlamış görünüyor. Ve bunu dikkat çekici bir hızla - Hazine Bakanı Henry M. Paulson Jr. ve Fed Başkanı Ben S. Bernanke’nin, ani banka islaflarına, toplu işten çıkarmalara ve emeklilik birikimlerinde yaygın kayba yol açabilecek bir çöküşün elinin kulağında olduğunu kasvetli bir biçimde duyurmasından sadece 10 gün sonra- gerçekleştirdiler.

Yol boyunca duvara toslandığı zamanlar oldu -bunlardan en önemlisi, Cumhuriyetçi başkan adayı John McCain’in hayli çarpıcı ve görünüşe göre zarar verici müdahalesiyle tartışmalı bir Beyaz Saray toplantısının alevlenmesiydi. Ama süreç ne kadar zor ve acılı olmuş olsa da, kurtarma paketi Kongre’nin her iki kanadından da geçmesi halinde, olağanüstü zor şartlar altında iki taraflılılığa dair örnek bir olay olarak hatırlanabilir. Belki de Washington seçim kampanyasının söyleminde ifade edildiği kadar çaresiz değildir.

Elbette, bu iyimser yorum, planın amacına ulaşmada başarılı olup olmayacağına bağlı: Yani son günlerde durmanın eşiğine gelmiş kredi piyasalarının normalleşmesi için bir önlemin tesis edilmesine. Plan özünde Paulson’ın orijinal önerisini yakından takip ediyor. ‘Kötü durumdaki aktiflerin 700 milyar dolara kadar hükümet tarafından satın alınmasına izin veriyor: Mevcut koşullar altında pazarlanamaz durumda olan ve bilgisayarların belleklerini yiyip bitiren virüsler misali banka sermayesini aşındıran ipoteklerle desteklenen tahviller. Dün varılan anlaşma uyarınca, para taksitler halinde Hazine’ye dağıtılacak, önden 250 milyar dolar temin edilecek, ancak kalanının verilme koşulları makul bir şekilde esnek olacak.

Hükümetin satın alması bankaların yeni sermaye artırımlarına ve borç vermeye devam etmelerine imkân vermeli. Her şey yolunda giderse, hükümetin tahvillerinin en azından bir kısmını onlara ödediğinden daha fazlasına satabilmesi halinde, bunun hükümete nihai maliyeti yaklaşık 700 milyar dolar olacak.

İki partiyi de tatmin etmek için değişiklik yapıldı
Yine de nihai plan Demokratların ve Cumhuriyetçilerin, Paulson’ın önerisinin olası çıkar çatışmalarıyla dolu, karmaşık olmasına kesin gözüyle bakılan bir sürece dair neredeyse hiçbir resmi gözetim sağlamamasıyla ilgili haklı endişelerini yansıtıyor. Anlaşma her iki taraftan Kongre liderlerinin atandığı gözetimle görevli, daimi Hükümet Sorumluluk

Ofisi ve bağımsız bir teftiş dairesinden menkul bir yönetim kurulu oluşturuyor. Plan ayrıca bundan böyle Hazine’ye tahvil aldığı şirketlerde özsermaye alması ve böylece vergi mükelleflerinin kâra ortak olabilmesi için güçlü bir seçenek sağlıyor. Her iki partideki popülistleri tatmin etmek için, yöneticiler için tazminat ödemesine ve işten çıkarma paketlerine sınırlamalar getirildi. Plan, Hazine’nin yeni piyasa payını, zor durumdaki ev sahiplerinin borç değişikliklerini ve diğer denemeleri teşvik için kullanmasını tasarlıyor; ve Temsilciler Meclisi’ndeki Cumhuriyetçilerilerle bir anlaşma içinde, bazı ipoteklerin satın alınmasından ziyade sigorta edilmeleri seçeneği söz konusu olacak.

Hem McCain hem de Demokrat rakibi Barack Obama, dün planı desteklediklerinin işaretini verdi.

Hiç kuşkusuz kusursuz olmayan ve epey belirsizlik taşıyan bu programın alternatifinin çok, çok daha kötü olabileceği göz önüne alınmalı - ve

adaylardan birinin yakında planın gerçekten işlemesini sağlaması gerekecek.

(Başyazı, 29 Eylül 2008)