Askeriyede sivil uzman gereksinimi

Gerek askerî gerekse sivil kesimde bazı emekli bürokratların, Türkiye sorunlarına ilişkin yaşadıkları deneyimleri mümkün olduğunca önyargısız ve objektif bir biçimde kamuoyu ile artan biçimde paylaşıyor olmalarının, Türkiye’nin demokratik gelişimine önemli katkılar sağlayacağını vurgulamakta yarar var.

Devlette çalışmamış olan kesim açısından, Türkiye’de gerek iç gerekse dış politika alanında yaşanmış ve yaşanmakta olan temel sorunların tam olarak neler olduğunu bilmek pek mümkün değil. Ama bürokraside üst düzey görevlerde bulunmuş insanların, ülkeyi ekonomik, siyasi, ve kültürel açıdan darboğazdan çıkartamayan konularda yaşanmış olan aksaklıkları, kamuoyu ile paylaşıyor olmaları geçmişten ders almamız açısından önem taşıyor.

Görevleri başındayken devletçi politikalara kimi zaman gönüllü kimi zaman gönülsüz destek vermiş olan bürokratlardan bazılarının, özellikle ülke politikalarının özeleştirisini yapan yazıları ya da söyleşileri, hem iç hem de dış politikada sorunlu olan alanlarda siyasilere yalnızca ışık tutmakla kalmayıp cesaretlendirici nitelikte de olabiliyor.

Örneğin, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün eylül başında iki ülke milli takımlarının maçını izlemek üzere Ermenistan’ın başkenti Erivan’ı ziyareti, dış politika alanında yetişmiş Volkan Vural gibi emekli büyükelçilerin ilişkilerin iyileşmesi yolunda cesaret verici demeçleri Türkiye’nin önünü açar nitelikte. (Volkan Vural: “Devlet Ermenilerden özür dilemeli”, Neşe Düzel, Taraf, 8 Eylül 2008)

Yine emekli Büyükelçi Rıza Türmen’in, Strasbourg’daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) yıllarca görev yapmış olması ve bu görevi sırasındaki deneyimlerini şimdi Milliyet gazetesindeki köşe yazıları aracılığıyla kamuoyu ile paylaşıyor olması aydınlatıcı bir işlev görüyor.

Türmen’in yazıları, Türkiye’nin, AİHM karalarıyla bizim vergilerimizden yüklü tazminat ödemesiyle sonuçlanan hak ihlallerinin azalmasına katkıda bulunacaktır.

Keza Taraf’ta yazan emekli Büyükelçi Temel İskit, alışılmış devlet görüşünün dışına çıkan dış politika yazılarıyla kamuoyunu aydınlatıyor.

Yakınlarda okuduğum ve emekli Büyükelçi Ünal Ünsal’ın kaleme aldığı “Türkiye’de askerin sivil/politik denetimi ciddi bir sorun” başlıklı yazısı ise bir bürokratın, Türkiye’nin düzlüğe çıkmasında önemli bir engel teşkil eden asker-sivil ilişkilerindeki sorunlara parmak basıp önerilerde bulunması açısından çok önemli (Radikal 2, 20 Eylül 2008).

Ünsal, makalesinde Türkiye’nin ciddi şekilde başını ağrıtan, askerin denetlenmemesi konusu ve sivillerin askerî konulardaki bilgisizliğinin, Türkiye üzerindeki olumsuz etkilerini dile getirmiş.

Dışişleri Bakanlığı’nda müsteşar yardımcılığı görevinde de bulunan Ünsal, diplomat olarak 43 yıllık meslek hayatının 17 yılını uluslararası güvenlik konularıyla uğraşarak geçirdiğini anlatıyor ve böylelikle özellikle sivil-asker ilişkilerinin demokratik Batı ülkelerinde ve bizde nasıl ele alınıp yürütüldüğünü yakından gözleme olanağına sahip olduğunun altını çiziyor.

Anlayacağınız, Ünsal’ın gözlemleri ilk elden, aydınlatıcı ve yol gösterici.

Ünsal, sivil-asker ilişkileri bağlamında Türkiye’nin imajı bakımından üzücü, bazıları trajikomik olaylarla karşılaşma şansızlığını da yaşadığını dile getiriyor.

“Merhum Hasan Esat Işık dışındakilerin (Tanıdığı Milli Savunma Bakanları) seçiminde gözönünde tutulan tek ölçüt, askerlerle iyi geçinecek, onlarla sorun çıkarmayacak kişiler olmalarıydı. Etraflarında hiçbir sivil uzman/danışman yoktu, bütün yardımcıları askerdi,” diyor Ünsal.

Ve Ünsal can alıcı noktaya parmak basarak, şu tespitleri yapıp, şu öngörülerde bulunuyor:

“Türkiye’de askerin sivil/politik denetimi ciddi bir sorun... Türkiye’nin imajı meselesinin çok ötesinde, en başta, demokrasimiz ve ülkemizin kıt kaynaklarının en rasyonel biçimde kullanılması bakımından sorun... Soruna mutlaka çare bulmamız lazım. Bunun sadece, ‘AB uygulamaları çerçevesinde Genelkurmay Milli Savunma Bakanlığı’na bağlansın’ formülüne tutunarak yapılamayacağını bilmemiz şart... Bu formülün benimsenmesi elzem ama yeterli değil. Askeriyenin çeşitli saiklerle buna direndiği biliniyor. Hem işin gereği olarak hem de bu direncin aşılabilmesi için, bence şunlar yapılmalı: Her şeyden önce, politik kadrolarda ve toplumda bir zihniyet değişikliği gerekli. Askeriyeyle ilgili konuların, ‘Göz bebeğimiz ordumuzun bileceği iştir, kimse karışamaz’ olduğu zihniyetinin terk edilmesi lazım... İkincisi, siyasi partiler ellerindeki muazzam paraların bir kısmını, savunma, güvenlik, silah sistemleri gibi konularda uzmanlar yetiştirmek için harcayarak bilgi açıklarını kapatmalı... Üçüncüsü, bu uzmanları kullanarak Milli Savunma Bakanlığı’nı yeni baştan örgütlersiniz. Özellikle, Milli Savunma Bakanlığı’nın bu biçimde örgütlenmesi yapılmadıkça, Genelkurmay’ın bakanlığa bağlanması, kâğıt üzerinde kalan bir işlem olur ve istenilen sonucu veremez.”

Bizler, Ünsal’ın kaleme aldığı benzer görüşleri yazınca “Kötü” oluyoruz... Ama gerçekler böyle...