06/04/2008 (54 kişi okudu)

İsrail-Filistin ihtilafının böylesine inatçı bir halde kalmasının pekçok nedeni var: Toprak, din, ulusal kimlik, tarih, şiddetin yol açtığı yaralar, dış güçlerin karışması ve küresel ideolojik çatışma. Fakat gerekenden daha az dikkat çeken bir faktör hem çok sıradan, hem de son derece etkili: İsrail'in seçim sistemi. Bu mayısta 60. yaşına girecek olan İsrail, bir temsili demokrasi. Hemen hemen her sosyal grubun kendi siyasi partisi var. Bu, ülkenin çeşitli etnik ve dini altkümelerinden hiçbirinin mahrum bırakılmadığı anlamına geliyor. Fakat bunun sonucunda, tüm hükümetler, genel olarak seçmenin dilekleri yerine siyasetçilerin kariyerleriyle ilgili olan sapkın dürtülere maruz kalan istikrarsız çok partili koalisyonlardan oluşuyor.
İsrail'in geçen sonbaharda Filistin Başkanı Abbas'la başlattığı barış girişimi buna örnek. Amaç, Filistinlilerin gözünde, İsrail'le tam barışı reddeden ve Gazze'nin kontrolünü ele geçiren Hamas'tan ziyade Abbas'ı daha çekici kılmaktı. Yöntem şu: İsrail, Abbas'la bir Filistin devleti için anlaşmayı müzakere ederken, onun sorumlu olduğu Batı Şeria'daki Filistinlilerin hayatını iyileştirecek. Fakat plan başarısız oluyor, çünkü İsrail Abbas'a gereken desteği sağlayacak ödünleri veremiyor.
Bunun tek nedeni İsraillilerin Filistinlilere genelde güvenmemesi ve Abbas'ın kabiliyetleri değil. Güvensizliklerine rağmen çoğu İsrailli hâlâ, kendilerinin huzurlu bir hayat sürebilmeleri için en iyi şanslarının bir Filistin devleti olduğunu düşünüyor.
Ana engeller siyasi. Olmert'in koalisyonundaki partilerden Şas, barış görüşmelerini anlamlı bir noktaya geldiği anda mahvetme yemini etti. İşçi Partisi'niyse, Filistinlilerin Batı Şeria'daki hayatının pekçok veçhesini denetleyen Savunma Bakanı Barak yönetiyor. Batı Şeria'yı boğan kontrol noktalarını azaltmak gibi Abbas'ı daha popüler hale getirebilecek işler Barak'ın sorumluluğunda. Fakat onun da başbakan olmak gibi hırsları var ve her an bir seçim bekleyerek kendisini Olmert'ten daha şahinmiş gibi konumlandırmaya çalışıyor. Bu hafta biraz yumuşamış göründü ama sadece Amerikan baskısı altında...
Bu arada, Batı Şeria'daki yerleşimciler çeşitli partilerle öylesine sıkı ittifaklar kurdu ki, İsrail toplumunun sadece küçük bir oranını oluşturmalarına rağmen kendilerini fiilen dokunulmaz hale getirdiler. Hükümet Batı Şeria'da İsrail'in kendi yasalarını bile dayatamıyor. İzinsiz inşa edilen 100'den fazla yerleşimin birkaçını bile kaldırma sözünü tutamadı. Resmi izin verilen yerleşimlerin bile çoğunun inşasının, devlet toprağı değil, Filistinlilerin yasadışı biçimde istimlak edilen özel toprağı üzerinde yapıldığına dair ifşalar konusunda birşey yapmadı. Siyasi kilitlenme veya sistemin özel çıkar gruplarınca ele geçirilmesi İsrail'in diğer acılarına ekleniyor. Bu durum cesur kararlar almayı zorlaştırıyor ve herkesin iyiliğiyle uzun vadeye dair düşünceleri neredeyse yok ediyor.
Filistinliler de bir anlaşma için İsrail'i bekliyor değil. Hamas-Fetih bölünmesi yüzünden (bundan kısmen İsrail ve müttefikleri sorumlu), İsrail'in görüşebileceği tam yetkiye sahip kimse yok. Böyle birisi bulunsaydı bile o lider (Abbas ve öncesinde Arafat), barış için çok az şey yaptı; bu da kısmen, farklı bir biçimde olsa da, Filistin siyasetinin İsrail'inki kadar işlevsiz olmasından kaynaklanıyor. Yine de, İsrail'in aşırı derecede risk almadan, yaptığından daha fazlasını yapabileceği zamanlar yaşandı. Küçük koalisyon hesapları onu durdurdu.
İsrail 60 yılda dikkate değer şeyler başardı. Fakat güvenliği ve kendi iç mutluluğu için, şimdi siyasetçileri diğer siyasetçilere değil, seçmenlere yanıt verecek hale getiren bir sisteme ihtiyacı var.

(Başyazı, 3 Nisan 2008)

• Filistin'de hiçbir ilerleme yok Başyazı, 3 Nisan 2008