Eminim haberleri duymuşsunuzdur. Soğuk Savaş geri döndü. Ya da tarih tekerrür etti. Veya bizler şu anda büyük güç politiklarının dünyası olan 19. yüzyıldayız. Rusya’nın Gürcistan’a saldırısı bir klişeler selinin önündeki seti kaldırmış oldu. Küreselleşme ve entegrasyon birer yalanmış gibi teşhir edildi. Tehlikesiz ululararası bir ortamda yaşadığımız yönündeki saf düşüncemiz parçalandı.

Bu yorumların büyük kısmı muazzam bir aşırı tepkidir. Son birkaç yılda uluslararası yaşamın sorunsuz olduğuna kim inanmıştı ki? ABD’de Cumhuriyetçi başkan adayı John McCain uğursuzca monoton bir sesle Rus saldırısının ‘Soğuk Savaş’ın sona ermesinden beri ilk ciddi kriz’ olduğunu söyledi. Gerçekten mi? Ya 11 Eylül saldırıları, Irak savaşı, Balkan savaşları, Ruanda’daki soykırım?

19. yüzyıla dönüş imkânsız
Tarihin tekerrürü için derin bir arzu oluştu. Hepimiz iyinin ve kötünün dünyasını, ideolojik mücadeleyi ve yüksek riskleri özlüyoruz. Ve uluslararası yaşamın değiştiği kesinlikle doğru. Ama yeni olan, küresel kapitalizmin ve ticaretin hızlanması ve bunun dünya genelinde
ürettiği kayda değer büyüme.

2006 ve 2007’de 124 ülke yılda yüzde 4 büyüme sağladı. Bu tamamen beklenmeyen bir şey ve yeni, gerçekten küresel bir uluslararası düzene ivme veriyor. Amerika’nın dünyaya ekonomik, siyasi, kültürel ve askeri anlamda hâkim olduğu tek kutupluluktan 20 yıl sonra, çok sayıda ülkede ve çok sayıda halk tarafından şekillenen, Amerika-sonrası bir dünyaya doğru ilerliyoruz. Bir aylık bir dönem içinde, Hindistan küresel ticaret görüşmelerini raydan çıkaracak güce kavuştu, Çin Pekin’de dünya üzerindeki en büyük gösteriyi yaptı ve Rusya komşusuna saldırdı.

Ancak yaşadığımız çağı düzgün bir biçimde anlamak için, kötü kıyaslamalar yapmaya son vermek zorundayız. Bu, Rus eylemlerinin büyük bir güç için standart prosedür olduğu 19. yüzyıla dönüş değil. Aslında sadece 50 yıl önce Britanya ve Fransa, -Cezayir, Vietnam, Kenya, Kıbrıs’ta- imparatorluklarına Moskova’dan çok daha kararlı ve şiddetli bir
şekilde bağlıydı. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından beri Moskova, komşu bir ülkeye (1801’den beri yönetmiş olduğu bir ülkeye) ilk kez asker gönderdi. Moskova’nın eylemleri içler acısı, ama bunlara verilen tepki -dünya çapında- kuralların ne kadar değiştiğinin bir göstergesi.
Rusya’ya sınırı olan ülkelerin tamamı Moskova’nın eylemini kınadı ve NATO, AB ve ABD etrafında birleşti. Beyaz Rusya bile Batı’ya yönelik bazı dostane jestlerde bulundu. Kriz, Robert Kagan’ın kehanetinde bulunduğu yeni bir ‘otokrasiler birliği’nin ortaya çıkmasından çok uzak bir mahiyette, Çin ve Rusya’nın çıkarlarının ne kadar farklı olduğunu gösterdi. Pekin saldırıdan dolayı endişesini dile getirdi ve Gürcistan’a borç verilmesine yardımcı oldu. Orta Asya diktatörlükleri de kendilerini Moskova’nın eylemlerinden uzak tuttu. Ve Rus borsası zarar gördü, parası değer kaybetti, yabancı yatırım kurudu ve işadamları gelecek yıllarda burada iş yapmayı büyük bir risk olarak görecek.

Bu neden oluyor? Polonya iyi gidiyor, Kazakistan bir doğal enerji kaynağı olarak yükseliyor, Baltık ülkeleri gelişiyor. Daha büyük bir dünyayla bağlantı içindeki bu ülkeler, Rusya’nın ‘ayrıcalıklı alanını’ uysalca kabul etmeyecektir.

Büyük ülkeler için komşularını itip kakmak her zaman olası olmuştur -ki bu ABD’nin de kendisini muaf tutamayacağı bir şey. Artık yeni olan, bu tür eylemlerin, yaygın bir meşruluğa sahip olmadığı sürece büyüyen siyasi, ekonomik ve finansal maliyetleri olacağı. Bu her
zaman büyük bir gücü caydırmaya yetmeyecektir, ama kesinlikle düşünmelerini sağlayacaktır. Rusya’nın yönetici seçkinleri arasında, 70 bin Güney Osetyalı’nın tüm bunlara değip değmediğini merak edenler olduğuna dair işaretler ortaya çıkmaya başladı bile. Yeni bir Soğuk Savaş’a girmiyoruz. Ve giriyorsak, ikincisi bir saçmalık olacak. Rusya artık dünyanın, ilk Soğuk Savaş’ı başlattığı döneme kıyasla çok daha ufak bir parçası. 1940’ların sonlarında Sovyetler Birliği dünyanın en büyük ordusuna ve küresel gayrisafi hasılanın yüzde 15 ila yüzde 20’sine sahipti. Bugün Rusya çok daha küçük bir silahlı güce sahip ve küresel gayrisafi hasılanın yüzde 2’sinden biraz fazlasını üretiyor. Rusya’yla Batı arasında bir gerilim dönemi söz konusuysa, bunun sonucu belli.

Büyüme milliyetçilik yaratıyor
Aslında küreselleşmenin gücü, dünya çapında olağanüstü bir entegrasyon düzeyi üretmesidir. Daha önemli sorun, bu küreselleşme tarafından üretilen büyümenin her yerde siyasi milliyetçilik ve özgüven yaratmasıdır. Bu güçler (onları vatanseverlik ve kültürel
gurur olarak gördüğümüzde) tehlikesiz ve yapıcı olabilir, ama saldırgan ve yabancı düşmanı da olabilirler. Yaşadığımız dünyadaki merkezi gerilim, küresel entegrasyonun güçleriyle milliyetçiliğin güçleri arasında olacaktır.

Ama tarih tekerrür etmiyor. Bu sadece ayrıntıları bilmeyen insanlara öyle görünüyor. 21. yüzyıldayız ve bu 19. ya da 18. yüzyıllara benzemeyecektir. Sorunlarımız farklı olacak. Olağanüstü refah (dünya genelinde hiç olmadığı kadar yaygın bir biçimde paylaşılan) ve hâlâ terörizmden iklim değişikliğine kadar çeşitli tehlikelerle dolu zamanlarda yaşıyoruz. Bu beni korkutmuyor, ama daha iyi liderlere sahip olmamızı dilememe yol açıyor. 

(Newsweek dergisinin genel yayın yönetmeni, 15 Eylül 2008)